සී.අයි.ඩිය යටින් හැංගෙන පුරාවස්තු හොරකම්

 

                            

     කුණ්ඩසාලේ නරේන්ද්‍රසිංහ රාජමහා විහාරයේ තිබූ සඳගල නම් වූ පාෂාණමය ඓතිහාසික පුරාවස්තුවක් තිබූ ස්ථානයෙන් ගලවා සොරකම් කරන ලද්දේ යැයි  සළකා අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ගොනු කරන ලද නඩුකරය අවසන් කර චූදිතයන් නිදහස් කලේ යැයි ද එයට  නිසි විමර්ශන නොකලේ යැයි ද සළකා සී.අයි.ඩී. හිටපු නියෝජ්‍ය පොලිස්පති වරයෙකු අල්ලස් හා දූෂණ විමර්ශන කොමිෂන් සභාව විසින් අත්අඩංගුවට පත් කරගෙන තිබෙන බව පුවත් පත් වාර්තා කර තිබේ.මෙම පුරාවස්තු සොරකම මෙයට වසර දෙකකට පමණ පෙර සිදු වූවකි.සැකකරුවන් අත් අඩංගුවට පත් කොට පුරාවස්තු පණතේ විධි විධාන අනුව නඩු පවරා තිබෙන්නේ  අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවයි.සඳගල පාෂාණය පුපුරුවා නිදන් වස්තු ගෙන ඇති බව ද සඳහන්ය.

          මෙයට පෙර දැලිවල කොට වෙහෙරෙන් හමු වූ ඉතා වැදගත් ඓතිහාසික රන් කරඬුවක් ද එනම් චෛත්‍ය ආකෘතියට තැනූ ඡත්‍ර සහිත කරඬුව  ද සොරාගෙන තිබුණි.එම නඩු කරයද නිසි විමර්ශනයක් නැතිවම මේ වන විට අවසන් වී තිබේ. එයට අමතරව කොත්මලේ පුසුල් පිටිය රාජ මහා විහාරයේ තැන්පත් කර තිබූ දැව මුවා මකර තොරණ  ද රාත්‍රියේ සොරකම් කර තිබුණි.එහි චූදිතයා වූයේ ඇන්ටික් සාප්පුවක අයිතිකරුවෙකි. අත් අඩංගුවට පත් සැකකරුට මුලින් ඇප හිමි නුවුණද නඩු වාර කිඵයකින් පසුව නිදහස් කර තිබේ. නමුත් දැලිවල රන් කරඬුව මෙන්ම  පුසුල් පිටියේ මකර තොරණ ද නැවත  ලැබුණේ නැත.

      පුසුල් පිටිය රාජ මහා විහාරයේ පුරාවස්තු සොරතම පිළීබඳව දැන් අප සලකා බලමු.මෙම සොරකම සිදු වීමෙන් පසුව  2016/9/20 දින  යොමු කරන ලද ලිපිය අනුව මධ්‍යම පළාත් පුරාවිද්‍යා සහකාර අධ්‍යක්ෂක වරයාව සිටි ගුණතිලක බණ්ඩා මහතා ක්‍රියාත්මක වී පුරාවස්තු ආරක්ෂණ කොට්ඨාශයට දන්වන ලදුව 2016 ඔක්තෝබර් මාසයේ දී අවශ්‍ය ස්ථානීය පරීක්ෂාව සිදු කර තිබේ. අනතුරුව 2017 ජනවාරි මස 27 දින පොලිසිය විසින් යළි පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට දැනුම් දෙන ලදුව 2017 පෙබරවාරි 7 වන දින ගරු අධිකරණයට මෙම පුරාවස්තුවේ වටිනාකම පිළිබඳ සම්පූර්ණ වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කර තිබේ. ඒ වාර්තාව අනුව අත් අඩංගුවට ගත් සැක කරුවන් හට ඇප ලබා දිය නොහැකි  බව පැහැදිලි වේ.

       මෙම දළකඩ මකර තොරණ උසින් අඩි 3.5 කි. දැවයෙන් සහ ඇත් දළ වලින් නිම කරන ලද මේ මකර තොරණ සොරාගෙන යන දින විහාරයේ සවි කර තිබූ CCTVකැමරාවේ මෙම සොරකම කරන ආකාරය මනාව සටහන් වී තිබුණි.මකර තොරණ ගලවා කර තබාගෙන යන ආකාරය තුළින් ගම්‍ය වනුයේ ඒ ස්ථානයට තිබූ ආරක්ෂාවේ දුර්වල ස්වභාවයයි.    මේ මහා හොරකම සිදුව සැක කරුවන් අත් අඩංගුවට පත් කර ගැනීමට පොලිසියට හැකියාව ලැබුණද අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ එවකට සිටි ඉහළ නිළධාරීන් ගේ පක්ෂපාතීත්වය හෝ නොසැළකිල්ල මත අපරාධ කරුවන්ට ඇප ලැබී තිබුණි. එසේම සොරා ගත් මකර තොරණද ඔවුන් ගෙන් ලබා ගැනීමට හැකියාව මෙතෙක් ලැබී නැත . මේ හා සමානව දැදිගම කොට වෙහෙරෙන් හමු වූ රන් කරඬුවට ද අත්ව තිබෙන්නේ ද මේ ඉරණමයි. පොලිසියේ සහ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ දක්ෂතාවය නිසා මේ වටිනා පූජනීය වස්තූන් කිසිවක් මෙ තෙක් නැවත ලබා ගැනීමට හැකියාව ලැබී නොමැත. අවසානයේ දී මේ ඇප දීමට එරෙහිව නඩු කීමට සිදු වූයේ  පුසුල් පිටිය රාජ මහා විහාරයේ භාරකාර තැන්පත් ලංකා තිලක විහාරයේ බස්නායක නිලමේ ප්‍රියන්ත අමුණුගම මහතාටය. ඔහු  ඉහළ අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරන ලද නඩු කරය බෙහෙවින් ප්‍රබල විය. නඩු වාර ගණනාවකට පසු 2024 මැයි මාසයේ31 වන දින  නැවත නාවල පිටිය මහෙස්ත්‍රාත් අධිකරණයේ දී පවත්වන ලද නඩු විභාගයේ දී නැවතත් සැක කරුවන් රක්ෂිත බන්ධනාගාර ගත කළ නමුත් පසුව අපරාධ පරීක්ෂන දෙපාර්තමේන්තුවේ නිද්‍රාශීලිත්වය නිසා චූදිතයන් නිදහස් විය.

          මෙම පුරාවස්තූන් සියල්ල රාජමහා විහාරස්ථාන සතුව තිබූ පෙර රජ දරුවන් විසින් ශාසනයට පූජා කරනු ලැබූ පූජා වස්තූන්ය. ඒ සියල්ල බුද්ධ ශාසනයට අයත්ය. බුද්ධ ශාසනයට අයත් පැරණි වස්තූන් ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණයේ වගකීම පවතින්නේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමෙන්තුවටයි.මෙම ඓතිහාසික ස්ථානයන් වෙත සොර සතුරු බියක් සහ විනාශයක් සිදු වූ විට ඒවා ගැන සොයා බලා යතාවත් කිරීමේ වගකීම පැවරෙන්නේ රජයටයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ නව වන වගන්තිය අනුව කියැවෙන බුද්ධ ශාසනය සුරක්ෂිත කොට පෝෂණය කිරීමේ වගකීම රජය වෙත ඉතා දැඩිව පවතින්නකි.එවැනි  ප්‍රතිපාදන ව්‍යවස්ථාපිතව තිබුණද පුරාවස්තු සොරා ගැනීමේ සිද්දියකදී මෙරට පොලිසිය සහ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ක්‍රියා කරනුයේ කෙසේද යන්න ඉහතකී සිද්දි තුනෙන්ම සනාථ වී තිබේ. සැක කරුවන් අත් අඩංගුවට පත් කරගත් පසු කෙසේ හෝ සොරා ගත් ඓතිහාසික පුරාවස්තු සොය ගැනිමේ වගකීම ඔවුන් සතුය.එසේම පරික්ෂණය සහ නඩුකරය ඉදිරියට යන කල්හි පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමෙන්තුවේ නීති අංශය සමග සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමේ වගකීම ද පවතී. නමුත් මෙම සිද්දි තුනේම පෙනෙන්නට තිබෙන්නේ  සැක කරුවන් අත්අඩංගුවට පත් වූ පසු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නීති අංහ දැනුම්වත් කරමින් නඩුකර ඉදිරියට නොගිය  ආකාරයයි.අතැම් විට නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ වැරදි උපදෙස් නිසා විනාශ වන පුරාවස්තු ගැන ද අපට අසන්නට ලැබේ. වඩුන්නාගල සහ කුරුන්දි විහාරය උදාහරණ දෙකකි.මෙම ලිපියේ මුලින් සඳහන් කළ පරිදි අල්ලස් කොමිසම මගින් සී.අයි.ඩියේ හිටපු නියෝජ්‍ය පොලිස්පති වරයෙකු අත් අඩංගුවට පත් කර ගනු ලබනුයේ මෙවැනි දුර්වලාතා සහ පක්ෂපාති ක්‍රියා නිසාවෙන් යයි සිතන්නට හැකිය.ඒ තත්වය නිසා මෙරට ඓතිහාසික උරුමයන්ට සිදුවන හානිය සුළු පටු නොවේ.

මතුගම සෙනෙවිරුවන්

ඩොලර් ගිවිසුම් සමග තෙලෙන් නැටවෙන ශ්‍රී ලංකාව

 

                           

         ඉරානය සහ ඊශ්‍රායලය අතර ඇති වූ යුධ ගැටුමට මැදිහත් වූ ඇමරිකානු අවි මෙහෙයුම නිසා ලෝක ප්‍රමාණ අර්බුදයක් නිර්මාණය වී තිබේ.ප්‍රධානතම ප්‍රශ්ණය ගොඩ නැගී තිබෙන්නේ මැද පෙරදිග තෙල් ලබා ගැනීම  තිබෙන අවිනිශ්චිතභාවයයි. ඒ නිසා ඛනිජ තෙල් මිළ ඉහළ ගොස් ඇති අතර ඒවා ලබා ගැනීමට තිබෙන බාධා නිසා තෙල් ලබා ගන්නා රටවල් රැසක් අමාරුවේ වැටී තිබේ. ලංකාව මේ දැවැන්ත අර්බුදය නිසා විශාල අපහසුතාවයකට පත් වී තිබේ.ඛනිජ තෙල් රටේ සෑම ආර්ථික ක්‍රියාකාරකමකටම බලපාන බැවින්  ආහාර නිෂ්පාදනය පවා කඩා වැටීමට තිබෙන ඉඩකඩ විශාලය.1970 දශකයේ දී හිටපු ඇමරිකානු ජනපති රිචඩ් නික්සන් විසින් තෙල් ගනුදෙනු වලදී භාවිත කළ යුතු මුදල් ඒකකය ඩොලරය බවට පත් කිරීමෙන් පසු එය පෙට්රො ඩොලරය ලෙසින් හඳුන්වන්ට විය.අද පවතින අර්බුදයේ ස්වභාවය නිර්මාණය වන්නේ මෙම මුල්‍ය ඒකාධිකාරය බිඳ දැමීම පිණිස චීනය රුසියාව ඇතුළු රටවල් කීපයක් උත්සාහ දැරීම මගිනි.නමුත් මෙහි ඉතිහාසය ඊට වඩා පැරණිය.

 දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව කඩු වැටුණු යුරෝපය නැවත ගොඩ නැන්වීම පිණිස 1944 දී බ්‍රෙටන්වුඩ් හි මුළු දුන් ලෝක නායකයන් ගේ එකමුතුව තුළ ඇති වූ එකඟතාවය මෙයට මූලික පදනම දැමූ බව පැවසේ.මෙම එකඟතාවයට රටවල් 44 ක් අත්සන් තැබූ අතර එයට ලංකාව ද අයත් විය.බ්‍රෙටන්වුඩ් සම්මුතියේ අරමුණ බවට පත් වූයේ ලොව පුරා රටවල ව්‍යුහාත්මක වෙනසක් ඇති කිරීමයි.ඒ මගින් ලෝක ආර්ථීකය පාලනය කළ හැකි බව සාකච්ඡා වී ඇත. ඒ සඳහා මූලිකව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල පිහිටුවන ලදී. එයට අමතරව ලෝක බැංකුව හෙවත් නැවත ගොඩනැන්වීමේ සහ සංවර්ධන කිරීමේ ජාත්‍යන්තර බැංකුව වෙළෙඳ හා තීරු බදු ගිවිසුම සහ ආහාර හා කෘෂීකර්ම සංවිධානය යන ආයතන ඇති විය. අවියෙන් සහ මංකොල්ලකෑමෙන් අත්පත් කරගෙන තිබූ රටවල් ඉන් නිදහස් වන විට ඒ රටවල් ආර්ථීක වශයෙන් නැවත බැඳ තබා ගැනීමට මෙම එකඟතාවයන් ඉතා වැදගත් විය.

       එක් දහස් නමසිය හතලිස් අටේ බ්‍රිතාන්‍ය විසින් අපට ලබා දුන් නිදහස 1815  කරා ආපසු කැඳවා  ගෙන යෑමක් නොවුණු බව  සඳහන් කළ යුතුය.1815 වන විට ලංකාවට  රජෙකු සිටියේය. රජු කවරෙකු වුවද සියවස් ගණනාවක් විකාශනය වූ රාජකීය සම්ප්‍රදායක් විය. 1815 උඩරට ගිවිසුම මගින් සිදු වූයේ  රාජ්‍යත්වය අහෝසි වීම නොව එංගලන්ත රජුට රටේ පක්ෂපාතිත්වය හිමි වීමයි.1948 වන විට එම පදනම මත ලංකාව එංගලන්ත රැජින යටතේ පාලනය වෙමින් තිබිණ. නිදහස ලැබිය යුතු අවස්ථාව උදා වුවද රටේ පැරණි සම්ප්‍රදාය මත පදනම්ව නිදහස නොලැබුණි. ඒ වෙනුවට එංගලන්තය ට පත්ෂපාතී අග්‍රාමාත්‍ය වරයෙකු පත් විය.ඒ තත්වය 1972 දක්වාම පැවතිණ. 1972 ඇති කළ ජනරජ ව්‍යවස්ථාව සකස් කරන ලද්දේ ආචාර්ය කොල්වින් ආර්.ද සිල්වා විසිනි. මාක්ස්වාදියෙකු වූ ඔහු කිසි විටක රටේ රාජකීය සම්ප්‍රදාය පිළීබඳව හිස නැමීමක් සහිත පුද්ගලයෙකු නොවීය.එම නිසා රටේ අග්‍රාමාත්‍ය තනතුර සහ ව්‍යවස්ථාදායකය ආදී බ්‍රිතාන්‍ය සම්ප්‍රදාය තවදුරටත් ස්ථාපිත වූවා මිස ස්වාධීන ගමනක් යෑමට මුල පිරිමක් සිදු වූයේ නැත.මේ කාලයේ ලංකාවේ විදේශ මුදල වූයේ රන් පවුමයි. මහ බැංකුව සතුව තිබූ රන් සංචිත මගින් ආනයන අපනයන ආර්ථිකය හැසිරවීම සිදු විය.1944 ජූලි මස  දී අත්සන් කරන ලද බ්‍රෙටන්වුඩ් සම්මුතියෙන් පසු ලොව නොයෙකුත් රටවලට ඒ එකඟතා ආදේශ කිරීමේ පියවර ඇරඹිණ. ඒ අනුව 1950 දී මෙම එකඟතාවය ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කෙරිණ. එය 1950 අංක  20 දරණ ආඥා පනත යනුවෙන් හැඳින්විණ.මෙම පනත සම්මත වූවායින් පසුව මුදල් අමාත්‍යවරයා එහි බලධරයා බවට පත් විය. එහි 3(1) වගන්තිය අනුව රන්පවුම් වලින් සහ ලංකා රුපියල් වලින් ගනුදෙනු කිරිමේ හැකියාව මෙතෙක් ලැබුණද එහි පස් වන වගන්තිය අනුව රන් පවුම් සහ ඇමරිකානු ඩොලරයට මාරු වීම සඳහා අවකාශ ලබා දී තිබේ.

    1859 දී ඇමරිකාවේ පෙන්සිල්වේනියා ප්‍රාන්තයේ පොළව කැණීමකින් පළමු වරට ඛනිජ තෙල් ලබාගෙන තිබේ. ඒවා පිරිසිඳු කර කාර්මික ලෝකයේ යන්ත්‍ර සූත්‍ර දිවවීමට යොදා ගත හැකි බව තේරුම් යෑමෙන් පසු එය පිස්සුවක් මෙන් පැතිරුණි. මේ පිස්සුවට අසුවූ රොකෆෙලර් නම් තරුණයෙකු ඒ තෙල් ගොඩ නැගිමෙන් විශාල ධනවතෙකු බවට පත් විය.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ තෙල් අධිකාරිය ආරම්භ කරන ලද්දේ එලෙසිනි. ඉන්පසු  රුසියාවේ සහ මැද පෙරදිග පොළව යටින් ද මේ තෙල් මතුකර ගැනීමෙන් තෙල් සඳහා තරඟකාරිත්වයක් ඇති විය. මේ තෙල් තරඟකාරිතවය පාලනය කිරීමට ඔපෙක් සංවිධානය බිහි වූ අතර  බ්‍රෙටන් වුඩ් සම්මුතියෙන් පසු ඇමරිකානු ඩොලරයේ බලපෑම් මත වක්‍රකාරයෙන් මැද පෙරදිග තෙල් සම්පතේ ඒකාධිකාරය ඔවුන් සතු විය.තෙලෙන් නැටවෙන ලෝකයක ශ්‍රී ලංකාව එහි ඉත්තෙකු බවට පත් වීමේ පසුබිම මෙයයි. ලංකා පාර්ලිමේන්තුව මෙයට එකඟ විම ජනතා පරාමාධිපත්‍ය ‍ලෙසට හැඳින්වේ.ජනතාව විසින් තෝරා පත් කර යවන මන්ත්‍රීලා විසින් ඕනෑම ගිවිසුමකට ඕණෑම පනතකට එකඟවන බැවින් එය මන්ත්‍රී පරාමාධිපත්‍ය ලෙසට ද හැඳින්විය හැකිය. ලංකාව සහ එහි ජනතාව අද  මේ ඉරණමෙහි හිර වෙමින් පීඩාවට පත් වෙමින් ඇත.ඩෙලරය මගින් විදේශ සංචිත ඉහළ නන්වා ගැනීමේ ක්‍රමවේදය ආරම්භ වූවායින් පසුව රට ස්වාධීනව ඉදිරියට යෑමක් සිදු නොවිය.උපයන මුදල් ණය ගොවීම සඳහාම වැය කෙරිණ. එම ණය උගුල නිසා වර්තමානය වන විට රට තදබල ලෙස කඩා වැටීමකට ලක්ව තිබේ.

 පසුගිය කාලයේ හිටපු බල ශක්ති අමාත්‍යවරයා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව සතු ඉන්ධන පිරවුම් හල් විශාල ප්‍රමාණයක් සිනොපෙක් සහ තවත් විදෙශීය සම්ගාම් වෙත නිදහස් කරන ලද්දේ ඒ මගින් ඇතිවන තරඟකාරිත්වය මත ජනතාවට අඩු මිළට තෙල් ලබා ගත හැකි බව පවසමිනි  නමුත් එය ඉටු වූයේ නැත.  සංස්ථාව   දරා  සිටින පාඩුව නැති කර ගැනීම ද අරමුණක් වුවද එයද ඉටු වූයේ නැත. නමුත් ඇත්ත තත්වය නම් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දෙසි මත රජය ව්‍යාපාර වලින් ඈත් වීම සිදු වීමයි.බ්‍රෙටන්වුඩ් සම්මුතිය නිසා  (IMF) හෙවත් ජගත් මූල්‍ය අරමුදල රටේ අදිසි පාලකයා බවට පත්ව තිබේ. රට කොයි තරම් උගුලක අසු වී ඇත්දැයි මේ නිදසුන් වලින් තේරුම් ගත හැකිය.

         තෙල් සහ ඩෙලර් මත පවතින ලෝකයක මේ බැඳීම් වලින් නිදහස් වීම ලෙහෙසි පහසු නොවේ. විශේෂයෙන්ම ඩොලරයෙන් නිදහස් වී ම ලෙහෙසි නැත. නමුත් වර්තමානයේ ඩොලරය අභිබවා යුවාන් සහ රූබලය ඉදිරියට එමින් ඒක ධ්‍රැවීය ආධිපත්‍ය බිඳ වැටෙමින් පවතී.එවැනි තත්වයක් තුළ ලංකාව හැසිරිය යුත්තේ නෙලසකදැයි තීරණය කර ගත යුත්තේ පක්ෂයක නායකයෙකු විසින් නොවේ යයි සිතමි.එයට හේතුව පක්ෂය ප්‍රවර්ධන කිරීම හැරුණු කොට ජාතික න්‍යාය පත්‍රයක් ඔවුන්ට නොමැති බැවිනි.මෙය වෙනස් කළ යුතු තත්වයකි.බුද්ධිමතුන්ගේ සහයෝගය සහ ප්‍රඥාවන්ත නායකත්වයක අවශ්‍යතාවය රට ඉදිරයේ පවතින්නේ එහෙයිනි.

 මතුගම සෙනෙවිරුවන්

      

පරංගි සෙන්පති දණ ගැස්වූ සමන් දෙවියෝ

 

                                 

             සපරගමුවට අධිපති වූ සමන් දෙවියන්ට තැප වූ මහ සමන් දෙවොල සහ එයට අදාළ පූජා චාරිත්‍ර විධි සමග බැඳෙන සමන් දේවාලය වන්නේ සපරගමු මහ සමන් දේවාලයයි. සුමන සමන් දෙවියන් වෙනුවෙන් ඉඳිකර ඇති මෙම දේවාලය දඹදෙනි යුගයේ දෙවැනි පැරකුම්බා රජුගේ අණින් රජුගේ අමාත්‍ය ආර්යකාමදේව විසින් තැනවූ බව සැලකේ. ඉන් අනතුරුව ශ්‍රී පරාක්‍රමබාහු, දෙවන රාජසිංහ හා දෙවන රාජසිංහ ආදී රාජ්‍ය සමයන්හිදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කෝරළ අතරින් සෑම කෝරළයම පාහේ සමන් දෙවියන් වෙනුවෙන් කරන පූජා විධි අනන්තය අප්‍රමාණය.සමන් දෙවියන් පිළීබඳ ගෞරවාදර භක්තියෙන් සිදු කරන විවිධ පුද පූජා එම පෙදෙසට පමණක් ආවේණික නොවේ.විශේෂයෙන්ම කුකුළු කෝරළයට යාබද පස් යොදුන් කෝරළයේ මහපත්තුව තුළද සමන් දෙවියන් කොරෙහි පවතින ගෞරවය විශේෂිතය. සිරිපා සමනල අඩවියට පිවිසීම උදෙසා වන්දනා කරුවන් යනෙන ප්‍රධන අතුරු මාර්ග රැසක් පස් යොදුන් කෝරළය අවට තිබණු අතර පාතුගීසීන් සපරගමු මහ සමන් දෙවොල  බිඳ විනාශ කළ අවස්ථාවේ දී සමන් දෙවොලට සම්බන්ධව සිටි පිරිස් පසු බැස තිබෙන්නේ පස්යොදුන් කෝරළයටයි.මේ ප්‍රදේශයේ සමන් දෙවියන්ට පුද සත්කාර කරන සුවිශේෂි දෙවොලක් වෙයි.එය  ලත්පඳුර සමන්දේවාලය ලෙසට හැඳින්වෙයි.

     වර්ෂ 1553 දී වීදිය බණ්ඩාර කුමරු කෝට්ටේ අතහැර පස්යොදුන් කෝරළයට පලා විත් එහි රාජධානියක් පිහිටවූ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙයි. ඊට හේතුව වූයේ සත්වන බුවනෙකබාහු රජුගේ මරණයෙන් පසු කෝට්ටේ රජු බවට පත් වූ වීදිය බණ්ඩාරයන්ගේ පුත් ධර්මපාල කෝට්ටේ රාජධානිය පෘතුගීසීන්ට අවශ්‍ය ලෙසට පාලනය කිරීමට ඉඩ ලබා දීමයි.මේ කාලයේ පෘතුගාලයෙන් අපොන්සෝ ද නොරොඤ්ඤො නම් දරුණූ සෙන්පතියෙකු කොලඹ කොටුවට පැමිණ සිටියේය.ඒ බුවනෙකබාහු රජුගේ වස්තුව පැහැර ගන්නටය. කෝට්ටේ ප්‍රධාන අධිකාරි වරයා වූයේ වීදිය බණ්ඩාර සොයුරු තම්මිට බණ්ඩාර හෙවත් ප්‍රැන්සිස්කු බරෙන්තුය. පරංගි සෙන්පතියා මේ සිංහල සෙන්පති වරුන්නේ කප්පම් ඉල්ලා සිටියේය. ඒවා දී පිරිමහන්නට බැරි විය. අවසානයේ කෝට්ටේ රාජධානියේ තිබෙන සියලු බෞද්ධ සිද්ධාස්ථාන විනාශ කර වස්තුව කොල්ල කන ලදී. දළදා වහන්සේ රහසේම පිටමං කළ අතර ධර්මපාල කුමරුගේ පියා වන වීදිය බණ්ඩාර අත්අඩංගුවට පත් විය.කොලඹ කොටුවේ සිර මැදිරියක රැඳවූ මේ සිරකරුවා බේරා ගැනීමට ඉදිරිපත් වූයේ ඔහුගේ දෙවනි බිරිඳ වූ සීතාවක මායාදුන්නේගේ බාල දියණිය වූ ටිකිරි අදසින්ය. ඇය පල්ලරුන් ලවා උමගක් කප්පවා වීදිය බණ්ඩාරයන් නිදහස් කරගත්තේය. සිරෙන් නිදහස් වූ වීදිය බණ්ඩාර බණ්ඩාරගම අටලුගමට පැමිණ දාහතරදහසක සේනාවක් ලැහැස්තී කොටගෙන සංවිධානය වී පළමුව මුහුදු බඩ තීරයේ තීබූ පරංගි දේවස්ථාන රාශියක්  විනාශ කරන ල්දේය. අනතුරුව තම සේනාව සමග ආරක්ෂිත දුර්ගයක් වූ පස්යොදුන් කොරළයේ පාලින්ද නුවරට පැමිණ එහි බලකොටුවක් තනා සේනා සංවිධානය කරන ලද්දේ පෘතුගීසීන් සමූලඝාතනය කර රාජ්‍යය ලබා ගැනීමටයි. ඒ අවස්ථාවේ දී ත්‍රිත්වරාය කණ්ඩන් තනියවල්ලන් ඒකාංග වීරන් මදියත්‍රමන්ත්‍රන් යනුවෙන් තුමූම ඔටුණු පළන් නිසා ඒ පෙදෙස පැලැන්ද පාලින්ද නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.එක් පැත්තකින් පැලැන් ගඟත් අනෙක් පැත්තෙන් මගුරු ගඟත් කුඩා ගඟත් කුකුළු කෝරළයේ කඳු වැටි පන්තියත් වට කොට ආරක්ෂිතව තිබූ මෙම රාජධානිය පාතුගීසීන්ට බලවත් තර්ජනයක් විය. වීදිය බණ්ඩාර විසින් මුහුදු බඩ පළාත්වල දේවස්ථාන වලට කළ විනාශය නිසා බද්ධ වෛරයෙන් පසුවූයේ පෘතුගාල් පාලනය සහ ප්‍රැන්සිස්කන් පූජකවරුය. මේ වන විට වීදිය බන්ඩාරගේ හිතුවක්කාර වැඩ නිසා සීතාවක මායාදුන්නේ රජු ද  විරසකව සිටියේය.මේ නිසා ප්‍රතිකාල්වරු රජු කෙරෙහි නැඹුරුව ඔහුගේ කෝපය වීදිය බණ්ඩාරට එරෙහිව යොදවා ගත්තේය. ඒ නිසා වීදිය බණ්ඩාරයන්ට විරුද්ධව කඳවුරු දෙකකින් අභීයෝගයක් එල්ල විය.සීතාවක ටිකිරි කුමරු බුලත්සිංහල මෝල්කාව දිසාවෙන් කලුගඟ තරණය කරමින් ද පාලින්ද නුවරට ඇතුලු වීමට උත්සාහ කළ අතර පෘතුගීසී සෙන්පතිවරයා වූ රුයි ඩයස් පෙරේරා මූලිකත්වය ගත් අන්තෝනියෝ ඩි එස්පින්දෝලා සහ අන්තෝනියෝ ද කස්ත්‍රෝ යන සෙන්පතියන් ගෙන් සමන්විත දෙසීයක් පමණ වූ පෘතුගීසි හමුදාව කලුතර බලකොටුවෙන් පිටත්ව කුඩා ගඟ තරණය කර මගුරු ගඟ දිගේද පිටත්ව පැලැන්දට ඇතුලු වීමට පැමිණි බව පෝල්  ඊ. පීරිස් මහතා කරුණු ඉදිරිපත් කරයි.  මේ මාර්ගය වැටී තිබුණේ පෙර සඳහන් කළ සමන් දේවාලය අසබඩිනි.අසුන් ඇතුන් ගෙන් සමන්විත මේ සේනාවට පරංගි මෙන්ම ලස්කිරිඤ්ඤ හමුදාවද අයත් විය.

         පරංගි සේනාව ඉදිරියෙන් සිටි ලස්කිරිඤ්ඤ භටයන් මාර්ග දැන සිටි නිසා ඉස්සර විය.ඔවුහු වර්තමාන මගුරු ගඟ තරණය කළ යුතු තොටුපළට  පැමිණ සිටියහ. නමුත් පරංගි සෙන්පතියා නැත. විපරම් කොට බලන කල්හි පරංගි අශ්වාරෝහකයන් ඉදිරියෙන් ගමන් කළ හස්තියා පාරේ දළ ගසා සොලවන්නට බැරිව සිටි බව දැන ගන්නට ලැබුණි. මේ පිළිබඳව ජන කවිවල සඳහන් වන්නේ මෙසේය.

එවන් යස තෙද බල උපන් කුමරුට මන ලොල

ලමින් අබරණ ගෙලලමින් සුමන කුමරු පළ කල

 පරංගි නම් රජෙක්,පෙර කල වඩින විට ගිජිදෙකු පිටා

ගමන් වි ඩවා වැටුණි ඇත් රජ දණ ගසා සුරිඳුට යදා

 

උතුම් සුරිඳුගෙ දේව අනුහස් නොදැන ඇත් ගොව් එම විටා

ඇනුම් කළ මුත් සිටියෙ ඇත් රජ දණ ගසා සුරිඳුට යදා

 එගව් ගම්බිම් පසක් කර විත් මුනිඳු අබියස දණ ගසා

කිමද මේ මහ පුදුමයක් යැයි ගොව්වා ඇතු හට අඬ ගසා

පරංගි සෙන්පතියා වහාම මෙයට හේතුව දන්වන්න යැයි අණ කර ඇත. එහිදී ගම් වැසියෙකු ඉදිරියට පැමිණ පවසා ඇත්තේ මේ අසළ හාස්කම් සහිත දේවාලයක් තිනෙ බවයි. පරංගි සෙන්පතියා සිය අසුපිටින් බැස වෙල් යාය දිගේ ඒ දෙවොල වෙත පැමිණියේය. කපු මහතා නොසිටියෙන් පණිවුඩ කරුවෙකු යවා ගෙන්වා ගත්තේය.එතැනට පැමිණි පත්තිනි හාමි කාරණය තේරුම් ගත්තේය. මෙම ස්ථානය හාස්කම් සහිත දොවොලක් බවද එහි ඉදිරියෙන් යන විට පුද පඬුරු ඔප්පු කර යා යුතු බවද ඔහු දැනුම් දුන්නේය.

මේ බැව් මුලින් විශ්වාස නොකළ ද ඇතා සිටි තැනින් නැගිට්ටවන්ට නොහැකි වූ තැන ඇතු පිට අතුරා තිබූ කම්බිලිය  පඬුරක් වශයෙන් පූජා කරනු වස් එය රැගෙන දොවොලට පැමිණ ඇත. පත්තිනි මහතා යාතිකා කර සෙත් පැතූ අතර පරංගි සෙන්පතියා විසින් ඇතුගේ පිට අතුරා තිබූ කම්බිලිය දෙවොලට පූජා කරන ලද්දේය. අනතුරුව ඇතා හුන් තැනින් නැගිට ඇත් ගොව්වාට කිකරු විය.

නිරිඳු අණ සක පැතිර පවතින අඩවියට ඇතුලත් වෙලා

 යන්නට අවසර දෙන්ට,සුරිඳුනි අපට අනුකම්පා වෙලා

 එතැන් සිටි ඒ දේව ගැති තෙම ඇතුට කහ දිය විසි කලා

ඇතුන් පිට ඇති කම්බිලිය ගෙන නිරිඳු හට පූජා,කලා.

 මෙම ජන කවි සමන් දෙවොලේ කපු පරම්පරාව සතුව අදත් සුරැකිව ඇත. කම්බිලිය වසර ගණනාවක් තිස්සේ පෙට්ටගමක දමා තිබීමෙන් දිරාපත් වෙමින් ඇත.මේ වන විට ඒ පිළිබඳව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට දැන්වීඹ නිසා කම්බිලිය සංරක්ෂෙණය කිරීමට තීරණයක් ගෙන ඇත. එය නිමවා තිබෙන්නේ කුමන නූල් වර්ගයකින් ද රෙද්දට කවන ලද සායම් වර්ගයන්හි අඩංගු වන්නේ කුමක්ද යන්න ඒ පර්යේෂනයේ දී දැන ගත හැකිය.මෙම කතාවේ වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ සමන්දෙවොලත් පරංගි සෙන්පතියා සහ ඇතු දණ ගැසීම නිසාත් මෙම ප්‍රදේශයට ලත්පඳුර යන නාමය ආරෝපණය වීමයි.එය ජන කවියේ සදහන් වන්නේ මෙසේය.

ඇත් රජ නැගිටා ගමනේ යන්නේ -එදා තමයි නම ගමට,ලැබෙන්නේ

: නුගේ මුලයි දේවාලය සැදුනේ -වටේ පිටේ තොරතුර පැතිරෙන්නේ

ලැබුණ පඬුර ලත් පඬුරත් වන්නේ -ගමෙන් ගමට මේ තොරතුර යන්නේ

 ගෝත්තරෙන් දෙව් රජෙකු වෙලා සිට -සූත්තරෙන් නොව ඇසු මුණි පදයට

පාත් කරන් හිස ගරු කර මුනිඳුට - හීන් සැරේ දුනු පස වැඳ මුනිඳුට

 මෙම සමන් දේවාලයේ මඩු මංගල්ලය වර්තමානයේ දී සෑම වසරකම උඳුවප් මාසයේ පැවැත්වෙයි. මඩුව පැවැත්වීමට ප්‍රථම හාත්පස වෙල් යායන්ගෙන් ලැබුණු අස්වනු කොටහ දේවාලයට ලබා දිය යුතුය. එය හැඟවීමට පුවක් ගසක් තරම් මහතකින්  යුක්ත විශාල නාගයෙකු වෙල හරහා ගමන් කරන බවද නාගයා ගිය පාරට වෙලේ ගොයම් තැලී පාරක් මෙන් සෑදී තිබෙන්නේ යැයිද ජන ප්‍රවාදයේ පැවතෙයි.කාලාන්තරයක් තිස්සේ පැවති එම චාරිත්‍රයන් දැන් අභාවයට පත් වී තිබේ.විශේෂයෙන්ම නිෂ්පාදන ආර්ථිකය හා බැඳි සංස්කෘතික සම්බන්ධතා බිඳ වැටී තිබේ.ඒ වෙනුවට සංස්කෘතික උත්සවක් ලෙසින් මඩු මංගල්ලය වර්තමානයේ ඉතා සරුවට පැවැත්වෙයි.

 මතුගම සෙනෙවිරුවන්

දහම් පාසල ගොඩනැගීමේ පින්කම නීති විරෝධී කළ පොලිස් මරිසිය

 

                        

           ත්‍රිකුණාමලයේ වෙරළාසන්නයේ පිහිටි බෝධිරාජවිහාරයේ බෝධිවර්ධන දහම් පාසල ගොඩනන්වන්නට ගොස්  විහාරාධිපති ස්වාමීන්වහන්සේ ඇතුළු සිවුනමක් සහ දායකයන් කීප පළක් මේ වන විට බන්ධනාගාර ගත කර ඇත.ත්‍රිකුණාමල පොලිසිය එම ස්වාමීන් වහන්සේලා ප්‍රාණ ඇපයට තබා ගැනීමට උත්සාහ දැරීම නිසා ඇප පිට නිදහස ද අහිමි වී ඇත. මේ වන විට මෙම ක්‍රියාවලියට එරෙහිව කොළම අභියාචනාධීකරණයේ නඩුකරයක් ක්‍රියාත්මක වෙමින් ඇත. පුවත් පත් වාර්තා කරන අන්දමට උසාවි නඩු කාර්ය සටහන් අස්ථානගතව ඇත. ප්‍රශ්ණය දිග් ගැස්සී සියල්ල දේශපාලනීකරණය වී තිබේ.

          බෝධිරාජ විහාරයේ දහම් පාසල ආරම්භ කර ඇත්තේ 1952 වර්ෂයේ දීය. එය ත්‍රිකුණාමලයේ ආරම්භ කළ පළමු දහම් පාසල විය.පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලේ ආනන්ද මහ නායක ස්වාමීන් වහන්සේ පවා කුඩා කළ මෙම දහම් පාසලේ ඉගෙනුම ලැබූවෙකි.පූජ්‍ය බලපිටියේ ශාන්ත හිමියන් විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම දහම් පාසල පිහිටුවන ලද්දේ වර්ෂ 1753 දී සියම් දේශයෙන් උපසම්පදාව රැගෙන පැමිණි සියම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ගොඩබට ගෝකණ්න තිත්ථ වරාය වෙරළාසන්නයේය.එම ගමන සිහිපත් කරනු වස් වෙරළාසන්නයේ බෝධීයක් ද උපාලි තෙරුන් ඇතළු සියම් සංඝයාවහන්සේලා විවේක සුවයෙන් වැඩ සිටි තැන බෝධීන් වහන්සේලා සතර නමක් ද එකළ රෝපණය වී ඇත. මේ දහම් පාසල පිහිටුවන්නේ බෝමලුවට යාබදවයි. බලපිටියේ ශාන්ත හිමියන්ගේ ශිෂ්‍ය පූජ්‍ය මිහිඳුපුර මහින්ද වංශ සහ වෙල්ගම් විහාර වර්තමාන විහාරාධීපති අම්පිටියේ ශීලවංශ තිස්ස යන දෙනමගේ උපසම්පදා පින්කම පවා සිදු වන්නේ මෙම බෝධි සමීපයෙහි තිබෙන ගල්පරය ආශ්‍රිතවය. ඒ අතින් බලන විට මෙම ස්ථානයත් ඒ අවට  ප්‍රදේශයත්  ශාසනික ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්මාරකයන් ලෙසට හඳුනවා දිය හැකිය.

       1987 දී ත්‍රිකුණාමලයට භීෂණය උදාවූ සමයක් විය. චීන වරායේ නායක හිමියන් ඉන්දියන් හමුදාව අතින් ඝාතනය විය. එසේම නගරයේ ජීවත් වූ සිංහලයන් එළවා දමන ලදහ.මෙම බෝධි රාජ විහාර දහම් පාසල් ගොඩනැගිල්ල අත්පත් කරගත් ඔවුහු එය ජරාවාස කළහ. අනතුරුව ඒ ස්ථානය ආපසු විහාරය වෙතම ලැබුණද යළි දහම් පාසල ඇරඹීම දුෂ්කර විය.මේ අතර 1981 වර්ෂයේ දී වෙරළ සංරක්ෂණ පනත ක්‍රියාත්මක වීම නිසා වර්තමාන ලන්දේසි බොක්ක මුහුදු තීරය ඒ පනතට යටත් විය.2004 වසරේ දී මුහුදු ගොඩ ගැලීම නිසා දහම් පාසල සම්පූර්ණයෙන්ම බිමට සමතලා විය.එය නැවත ගොඩ නැගීම වෙනුවෙන් ඉල්ලීම් කළද එවක සිටි ත්‍රිකුණාමල දේශපාලන අධීකාරිය වන ආර්.සම්බන්ධන් ඇතුළු දෙශපාලකයන්ගේ දැඩි විරුද්ධත්වය මත ඉදිරි කටයුතු කරලීම දුෂ්කර විය.බෝමලුව පමණක් සංරක්ෂණය කිරීමට පිළිවන් විය. අනතුරුව පූජ්‍ය මිහිඳු පුර මහින්ද වංශ හිමියන්ගේ දැඩි උත්සාහ නිසා බෝමලුවත් දහම් පාසලත් පිහිටි භූමිය සඟ සතු දේපළක් ලෙසට පිළීගත් අතර මෙම භූමිය 2008/03/28 ගැසට්ටුව මගින්  බෝධී වර්ධන දහම් පාසලේ භෘරකාර මණ්ඩලය වෙත බදු දීමනාවක් වශයෙන් රජය විසින් ප්‍රදානය කරන ලදී. මේ අතර මෙම ඉඩමට පූජා ඔප්පුවක් ලබාදීම පිණිස අදාළ ගැසට් නිවේදනයෙහි සඳහන් ප්‍රතිපාදන අනුව  ඒ සඳහා  නගර හා කඩවත ප්‍රාදේශීය ලේකම්  විසින් වෙරළ සංරක්ෂණ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් වෙත යවන ලද ලිපියට 2012/08/08 දාතම සහිත ලිපියෙන් ඔවුන්ගේ පිළීතුර වූයේ වෙරළ කලාපයේ ඉඩම් වල අයිතිය පැවරීම සම්බන්ධයෙන් වෙරළ සංරක්ෂණ පනත අනුව අවසරයක් අවශ්‍ය නොවන බවයි.ඒ අනුව මෙම ඉඩම වෙරළ කලාපයෙන් බැහැර කරන ලද ඉඩමක් බව පැහැදිලි වේ.මේ තත්වය තුළ හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා විසින් 2014 වර්ෂයේ දී බදු දීමනාව අවලංගු කර මෙම සඟ සතු දේපළට පූජා ඔප්පුවක් ලබා දී තිබේ. එසේම 2016 වර්ෂයේ දී වෙන්කරන ලද භූමියෙහි ආරක්ෂිත වැටක් ඉඳි කරලීම පිණිසා රජයේ ප්‍රතිපාදන වෙන් වූ අතර එයට ද වෙරළ සංරක්ෂණ බලපත්‍රයක් ලබාගෙන ඇත.එය නිම වීම නිසා විහාරස්ථාන භූමිය නිශ්චිතවම වෙරළ කලාපයෙන් බැහැර විය.

        මේ තත්වය මෙසේ වන අතර නගර සභාවේ මැදිහත් වීම මත පන්සල් භූමිය ඇතුළු ප්‍රදේශයේ පයිනස් වගාවක් සිදු කරලීමට කටයුතු කර ඇත. එහි දී වූ එකඟතාවය වනුයේ දහම් පාසල් ගොඩ නැගිල්ල යළි ඉඳි කරන කල්හි එම ශාක ඉවත් කිරීමේ පොරොන්දුවයි. නමුත් මෙම පොරොන්දුව කඩමින් නගර සභාවද වරින් වර විහාරස්ථානයේ දියුණුවට බාධා පමුණුවා ඇත. නඩුවක් ද පවරා තිබුණි.මේ කාලවකවානුවේ දී විහාරාධිපති හිමියන්ගේ අපවත්වීම නිසා දහම්පාසලේ ඉදි කිරීම තවදුරටත් පමා විය.මිහිඳුපුර හිමියන්ගේ ශිෂ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ කල්‍යාණවංශ තිස්ස හිමියන් විහාරාධිපති බවට පත් වීමෙන් අනතුරුව පන්සලට වෙන් කරන ලද ඉඩමේ කෙළවරක අවන්හලක් පවත්වගෙන යෑමට වෙරළ සංරක්ෂණ දෙපාර්තමෙන්තුවෙන් සහ අදාළ රාජ්‍ය ආයතන වලින් අවසර තබා ගෙන ඇත. මෙම අවන්හල බිහිකිරිමට හේතුව දහම් පාසල ඉඳි කර ගැනීමට අවශ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන සපයා ගැනීමයි. මේ අවස්ථාවේ දී ද ආර්.සම්බන්ධන් මහතා දැඩි ලෙසට විරුද්ධත්වය පළ කර තිබේ. ඒ පෙළඹවීඹ මත නගර සභාව විසින් වෙළෙඳ සල පවත්වාගෙන යන අයට විරුද්ධව නඩුවක් පවරා තිබුණි.කෙසේ වෙතත් මෙම වෙළඳ සලේ ඉදිරිපස කණු කීපයක් සිටුවා අතිරේක ඉඳි කිරීමක් කළ විට වහා මැදිහත් වූ වෙරළ සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මෙම අනවසර ඉඳි කිරීම කඩා ඉවත් කරලීමට 2025 ජූලි  දී නිවේදනයක් නිකුත් කර ඇත.එයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් විහාරාධිපති හිමියන් විසින් කොළඹ ඇපැල් උසාවියේ දී නඩුවක් පවරන ලද අතර එහිදී වෙරළ සංරක්ෂණය සහ විහාරාධිපති හිමියන් අතර සමථයක් ඇති වී තිබේ. එනම් අතිරේක ඉඳි කිරීම ඉවත් කර ගැනීමයි.මෙම උණුසුම් තත්වය මත බෝධිවර්ධන දහම් පාසල ට එල්ල වූ තර්ජනය පිළීබඳ දැනගත් බෞද්ධ ජනතාව දහම් පාසල යළි ගොඩ නැන්වීමට ස්වාමීන් වහ්නසේ වෙත ආධාර උපකාර ලබාදෙන්නට ඉදිරිපත් විය. ඒ අනුව 2025/12/16 දින ප්‍රදේශයේ මහා සංඝරත්නය වැඩමවා පිරිත් දේශනා කොට පැවති දහම් පාසල් ගොඩනැගිල්ලේ පාදම මත කණු කීපයක් සිටුවා තාවකාලික වහළයක් සවි කර බුදු පිළිමයක් තැන්පත් කරන ලදී. 2006 වසරේ දී මෙම දහම් පාසල ගොඩ නැගීමට වෙරළ සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ගත් අවසරය මත මෙම කටයුතු සිදු කර තිබේ.

   මේ දිනයේ ඒ ස්ථානයට සිවිල් ඇඳුමෙන්  පැමිණි ත්‍රිකුණාමල ජ්‍යේෂඨ පොලිස් අධීකාරි තුමා සහ වරාය පොලිසියේ පොලිස් පරීක්ෂ තුමා ඇතුළු පිරිස ස්වාමීන් වහන්සේට තර්ජනය කොට වහාම ඉඳි කිරීම ඉවත් කර ගත යුතු බව දන්වා ඇත.අනතුරුව රාත්‍රී කාලයේ විශාල පොලිස් පිරිසක් කැටුව පැමිණි පොලිස් අධිකාරි තුමා ආරක්ෂිත වැටත් කපා අනීතිකව ඇතුළු වී බුදු පිළීම වහන්සේ රැගෙන යෑමට තැත් කිරීමේ දී ඇති වූ කලබලයේ දී විහාරාධිපති හිමියන්ට බොරලු කන්ද විහාරාධිපති හිමියන්ට සහ මෙම ස්ථානයේ පින්කමට සාභාගි වූ බළන්ගොඩ කස්සප හිමියන්ට පහර දී මුතුකුඩය කඩා එයින් ද පහර දී බුදු පිළීමය පොලිසියට ගෙනගොස් ඇත.මෙයින් අවිස්සුණූ දිවයිනේ බෞද්ධ ජනතාව සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා ත්‍රිකුණාමලයට පැමිණීම නිසා කලබල වූ පොලිසිය පසු දින නැවත බුදු පිළිම වහන්සේ ස්ථානයටම වැඩම කර වූ බව රටම දනී.

         භික්ෂූන් වහන්සේලාට පහර දීමෙන් නොනැවතුණු පොලිසිය නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා තමනට ලබා දී ඇති දණ්ඩනීති සංග්‍රහය ද අව භාවිතා කර තිබේ.ඔවුන් නිකුත් කළ පළමුවැනි බී වාර්තාවට අනුව බෝධි රාජ විහාර පරිශ්‍රය තුළ රැස්වී පිරිත් කීම බුදු පිළීමය තැන්පත් කිරීම ආවරණ වහළයක් සවි කිරීම ආදී පින්කම් කටයුතු නීති විරෝධී රැස්වීමකි. එයටම වෙරළ සංරක්ෂණ පනතේ වගන්ති ඒකාබද්ධ කරලීමෙන් කර තිබෙන්නේ අපරාධමය වරදක් බවට පත් කිරීමයි. මේ තත්වය  නිසා විහාරාධිපති පූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ කල්‍යාණවංශ තිස්ස හිමියන් පමණක් නොව පූජ්‍ය බළන්ගොඩ කස්සප හිමි පූජ්‍ය සුඛිතවංශ තිස්ස හිමි සහ තිරියායේ නන්ද යන හිම වරුන්ද එනම් එම පින්කමට සාභාගි වූ භික්ෂූන් වහ්නසේලා කීප නමක්ද දායකයන් සහ කොළඹින් පැමිණි පිරිසද විත්තිකරුවන් බවට පත් කර ඇත. මෙලෙස වීකෘති කරන ලද කරුණු නිසා  මහේස්ත්‍රාත් තුමාට ඇප දීමට නොහැකි විය. ඇප ප්‍රදානය කිරීම පිණිස මහේස්ත්‍රාත්තුමා විකල්ප දෙකක් ඉදිරිපත් කළ අතර පළමු වැනි විකල්පය ලෙස බී වාර්තාව නැවත සකස් කර ඉදිරිපත් කරන ලෙසට පොලිසියෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඊට හේතුව 2006 වසරේ දී මෙම ස්ථානය නැවත ගොඩ නගා ගැනීමට වෙරළ සංරක්ෂණයෙන් දී තිබූ අවසර ලිපිය ඉදිරිපත් වීමයි.එසේම තාවකාලික වහළය ඉවත් කර ගැනීමට විත්ති පක්ෂය එකඟ වීමයි. නමුත් පොලිසිය එකඟ නොවීය. ඒ වෙනුවට ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට පොලිසිය විත්තිකරුවන් ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීමට ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේය. එනම් පහර දීමට විරුද්ධව ස්වාමීන් වහන්සේ සහ සමස්ත ලංකා බෞද්ධ මහා සම්මේලනය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුව ඉල්ලා අස් කර ගත යුතු යැයි යන ඉල්ලීමයි. මෙම නඩු දිනයේ උදය වරුවේ දී නීති පති දෙපාර්තමේන්තුවෙන් පැමිණි රජයේ නීතඥයාද ඉඳි කිරීම ඉවත් කර සමථයකට යෑම අනුමත කළ නමුත්  හවස් වරුවේ දී ඉහළින් පැමිණි නියෝග  අනුව එම මතය වෙනස් කර ඇත. කෙසේ වෙතත් පොලිසිය මෙහිදී ස්වභාවිත යුක්ති මූලධර්මයන්ද කඩ කරමින් උසාවියට ද අපහාස කරමින් තමන්ගේ බේරීම සඳහා කළ මෙහෙයුම බෙහෙවින්ම පිළිකුල් සහගතය. ප්‍රදේශය නියෝජනය කරන ජාතික ජනබලවේග මන්ත්‍රීවරයාගේ මැදිහත් වීමද මෙයට බලපා ඇත.  නීතිය රකින්නට සිටින නිළධාරීන් මෙලෙස මහජනයා පීඩාවට පත් කරමින් හැසිරෙන්නේ නම් යුක්තිය පතා වෙනත් මාර්ග විවෘත කර ගැනීමට මහජනයා පෙළඹෙණු නිසැක බව කිව හැකිය.

        ත්‍රිකුණාමල බෝධි රාජ විහාරය සම්බුද්ධ ශාසනය සතු දේපළකි. වර්තමාන නීතිය අනුව එයට පූජා ඔප්පුවක් ලබා දී ඇත්තේය.ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සමග කියවිය යුතු නවවන වගන්තිය ප්‍රකාරව බුද්ධාගමට ප්‍රමුඛස්ථානය හිමි වන්නේ නම් එය සුරක්ෂිත කොට පෝෂණය කිරීම රජයේ වගකීම නම් ශාසනාධාරී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙලෙස අඩන්තේට්ටම් නොකළ යුතුය. වෙරළ සංරක්ෂණ පනත අනුව වරින් වර අවසර ලබා ගෙන තිබියදී මෙලෙස ක්‍රියාකිරීම අයුක්ති සහගතය. මේ තත්වය තුළ රජයේ ඇමති වරුන් පමණක් නොව පොලිස් පති ද ක්‍රියා කර තිබෙන්නේ පක්ෂපාතීවයි. මෑතකදී කතෝලික පාදිලිවරුයෙකුට පහර දුන් පොලිස් නිළධාරීන් වහා අත් අඩංගුවට පත් වූ අතර මෙම භික්ෂූන් වහන්සේලාට කළ පහර දීම පීලිබඳ පරීක්ෂණයක් පවා මේ වනතෙක් සිදු කර නොමැත.නීතියේ ආධිපත්‍ය සුරකින්නට පැමිණි අය අතින්ම මෙවැනි පරිසරයක් නිර්මාණය වීම බෙහෙවින්ම වේදනාකාරී වෙයි.කෙසේ වෙතත් මෙම සිදු වීම පිටිපස තිබෙන්නේ රජයත් ඉන්දීය රජයත් අතර මෑතකදී අත්සන් කරන ලද රහසිගත ගිවිසුම් වල කොන්දේසී යැයි දක්වන අදහස් කිසිසේත්ම බැහැර කළ නොහැකිය.

මතුගම සෙනෙවිරුවන්

තිස්ස මදක් නවතින්න තිස්ස විහාරයට දොස් නොපවරන්න

 

                       

         අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධිය පසුකර උතුරට ගොස් තිස්ස රාජ මහා විහාරයේ සිල් සමාදන් වීම පිළිබදව කොකුවිල් ප්‍රසිද්ධ  වේදිකාවක දී  ජනපතිවරයා කළ ප්‍රකාශය මේ වන විට මහත් ආන්දෝලනයකට ලක් ව තිබේ.ක්‍රි.පූ. තුන්වන සියවසේ දී දේවානම් පියතිස්ස රජතුමා විසින් ජම්බුකෝළ විහාරය තිස්ස විහාරය සහ පාචීන විහාරය යනුවෙන්  උතුරේ විහාර තුනක් කළ බැව් මහාවංශයේ සඳහන්  වන බැවින් මෙකී තිස්ස විහාරය අරභයා ජනපතිවරයාගේ නොකැමැත්ත පළ වීම පුදුම සහගත යැයි කල්පනා කළ හැකිය.මන්ද මෙරට බෞද්ධයන් ගේ ප්‍රධාන චාරිත්‍ර අතර වන්දනාව ප්‍රමුඛ වන බැවිනි. වන්දනා ගමනකදී සිල් සමාදන් වීම ද ඒ මගින් කුසල් රැස්  කර ගැනීම ද සිදු කළ හැකිය.එය ලංකාවේ ඕනෑම සිද්ධස්ථානයක සිට එම ශ්‍රද්ධා බුද්ධි සම්පන්න ක්‍රියාවිලියෙහි නිරත විය හැකිය.

          රජ දවසින් පසුව විවිධ සතුරු ආක්‍රමණ හේතුවෙන් යාපන අර්ධ ද්වීපයේ තිබූ බෞද්ධ වෙහෙර විහාරස්ථාන රාශියක් විනාශයට පත් විය.විශේෂයෙන්ම පෘතුගීසීන් විසින් උතුරේ කරන ලද විනාශයට මේ විහාරස්ථාන ලක් විය. අනතුරුව ලන්දේසීන් මෙම භූමිය වගා කරලීම පිණීසත් යුධමය කටයුතු සඳහාත් ඉඩම් වශයෙන් කටිටි කැඩීම සිදු කර ඇත.එම ඉඩම් යාපනයේ සිටි සිංහල ජනතාව සහ මුදලි වරුන් පාලනය කළ ප්‍රදේශයන් විය. ඒවා බලයෙන්ම පැහැර ගැනීමක් සිදු කර තිබේ.ඉන් පසු කට්ටි කරන ලද ඉඩම් වල මලබාරයෙන් ගෙන්වන ලද වහලුන් පදිංචි කළ බව ලන්දේසි යුගය පිළීබඳ ලියන අරසරත්නම් ඉතිහාසඥයා දක්වා ඇත.මේ ඉඩම් පරිහරණය නිසා තිස්ස විහාරය ද  විනාශයට ලත්ව ඇත.

      තිස්ස විහාරය නැවත ගොඩ නැගෙන්නේ විසිවන සියවසේ ආරම්භයේ හතළිහේ දශයේ දකුණේ සිට උතුරේ පාසල් වල ඉගැන්වීම් සඳහා වැඩම කළ ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ මූලිකත්වයෙනි.1939 නාගද්වීප විහරය ද ඒ ආසන්න කාලයේ නාග විහාරය ද කදුරුගොඩ විහාරය ද ජම්බුකෝළ විහාරය ද නැවත ගොඩ නන්වා තිබේ.එහෙත් 1958 දී උතුරේ දේශපාලකයන් ඇවිලවූ ජාතිවාදී කෝළාහලය නිසා නාගද්වීප විහාරය බිමට සමතලා විය. තිස්ස විහාරයේ සහ නාග විහාරයේ සිටි ස්වාමීන් වහන්සේලාට ශාරීරික කරදර සිදු විය.අසූව දශකයේ දී උතුරේ යුද්ධය ආරම්භ වීම නිසා නැවතත් ඒ නරක කල දසාව බෞද්ධ ස්ථාන වලට උදාවිය. නාගවිහාරයේ වැඩ සිටි ඥානරතන නායක හිමියන් වෙඩි පහරකට ද ලක් විය.

    වර්තමානයේ කතාබහවන තිස්සවිහාරය නැවත 2018 සිට ගොඩ නැගෙන්නේ හමුදාවේ  ශ්‍රම දායකත්වය සහිතව රජයේ ආශිර්වාදයෙනි.පෙර රජදරුවන් කළ කී පරිදි සසුන නැන්වීමට දායකත්වය සැපයිණි. පැරණි තිස්ස විහාරය ගොඩ නැන්වීම ගැන ප්‍රදේශයේ දෙමළ ජනතාවද සිටියේ සතුටිනි.එයට එක් හේතුවක් වූයේ යාපනයේ ප්‍රථම දෙමළ දහම් පාසල මෙම විහාරය ආශ්‍රිතව අතීතයේ දී පිහිටුවා තිබීමයි.එසේම වෙසක් ,පොසොන් පොහෝ දින වල උතුරට යනෙන වන්දනා කරුවන් විසින් නිරන්තරව දන්සල් සංවිධානය කිරීම ගැනද ප්‍රදේශයේ දෙමළ ජනතාව සිටියේ බලවත් සතුටිනි.මල්ලාකම් පරාලෙයි හි පිහිටා ඇති පැරණි සංඝමිත්තා බෝධිය අද කෝවිලකි. එහි කාර්ය භාරව සිටින කුරුක්කල් තුමා බෞද්ධ ඉතිහාසය පිළීගන්නෙකි. පැරණි වන්දනා කරුවන් නාග ද්වීපයට යෑමට ප්‍රථම සංඝ මිත්ත බෝධීයට පැමිණි බව ඔහු පවසයි.එහෙත් උතුරේ දකුණේ සමගියක් ගැන නොසිතන එසේම උතුරේ කුලහීන ජනයා යැයි සළකන කණ්ඩායම් නොසලකා හරින දෙමළ දේශපාලඥයන් මේ සමගියට අකමැතිය.පොහෝ දිනට තිස්ස විහාරය අසළට රොක් වී හමුදාවට ද ගරහමින් පන්සල නීත්‍යානුකූල නැතැයි පවසමින් කරන කෝළාහලය ආරම්භ වන්නේ 2023 වසරේ සිටය. එයට හේතුව හිටපු ප්‍රාදේශීය ලේකම් වරයෙකු වූ ශිවාශ්‍රී මහතා විසින් හිතුවක්කාර ලෙසට තිස්ස විහාර භූමිය තුළ දෙමළ ජනතාවට ඉඩම් පෙන්වීමයි.අවතැන් අය පදිංචි කිරීමේ මුවාවෙන් තැන් තැන්වල පවතින ඔප්පු වලට අදාල ඉඩම් යැයි දක්වා ඔහු එම කූඨ කාර්යය කර ඇත. මේ පිළීබඳව රජයෙන් තවමත් විමර්ශනයක් කර නැත.

       තිස්ස විහාරයට අයිති ඉඩම පිළීබඳ 1959 වසරේ නිකුත් කරන ලද යාපන අඟලේ සිතියමේ පැහැදිලිව දක්වා තිබේ.එයට හේතුව 1954 වසරේ දී යාපන හිටපු දිසාපති වරයා විසින් එම භූමි පෙදෙස විහාරගම් ඉඩමක් ලෙසට හඳුනා ගැනීමයි.අනතුරුව කලකෝලාහල මත විහාර බිම පරිහරණයෙන් ඉවත් වුණද  1971  දී කන්කසන්තුර නගර සභාවේ ඉල්ලීමෙන් මිනුම්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සකස් කරන ලද නගර රේඛා සැලැස්මේ ඒ වන විට පැවති පන්සල් භූමිය ද පැහැදිලිව දක්වා තිබේ. 1971 නගර රේඛා සැලැස්මට අධි ප්‍රක්ෂේපණය කොට 2024/07/02 දින මිනුම්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් වාර්තාවක් සකස් කර තිබේ. ඒ වාර්තාව අනුව සම්පූර්ණ ඉඩම් ප්‍රමාණය අක්කර 14 ක් සහ පර්චර්ස් 5.97 ක් ඉතිරිව තිබෙන බවට තහවුරු වී තිබේ. එයට අමතරව 1984 වසරේ දී නිකුත් කරන ලද ගුවන් ඡායාරූපයේ ද මෙම පන්සල් භූමියෙහි විහාල වපසරියක් හිස්ව පවතින බව දැක්වේ.යුද්ධය ආරම්භ වූ පසු මෙම ඉඩම අතුළු අක්කර හය දහසක් හමුදාව වෙත පවරා ගෙන තිබේ. ඒ ආරක්ෂක කටයුතු සඳහාය. තිස්ස විහාරය මෙතැන පැවති බව හමුදාව දැන සිටියේ නැත. එබැවින් එතැන කඳවුරක් ඉඳිව තිබුණි.හමුදා නිවස්න තිබුණි.  2009 වසරින් පසුව සිවිල් ජනතාවට ඉඩම් නිදහස් කරලීමේ ක්‍රියාදාමයේ දී පළමු වරට පැරණි තිස්ස විහාර බිම හඳුනාගන්නට යෙදී ඇත්තේ එවකට යාපන රෝහලේ සේවය කළ ඩබ්.ඒ.ලක්මාලි මහත්මියගේ මැදිහත් වීමෙනි.එතැන් සිට අවශ්‍ය තොරතුරු එක් රැස් කිරීමත් භූමිය හඳුනා ගැනීමත් මත පැරණි පන්සල් භුමියෙන් කොටසක විහාරස්ථානය ඉඳිවනුයේ හමුදාවේ සහ රජයේ දායකත්වයෙනි.එය කිසිසේත්ම අනීතික ක්‍රියාවලියක් නොවේ.මෙයට එරෙහිව තර්ක ගොඩ නගන පාර්ශව අතර නාගද්වීප ස්වාමීන් වහන්සේ ද ප්‍රමුඛ වෙති.. 1946 දී ඒබ්‍රහම් පෙරේරා නමැති මහත්මයෙකු තිස්ස විහාරයට වරක්කු විස්සක( අක්කර 1 ¼) සිංහල කලඩ්ඩි නම්  ඉඩමක් පූජා කර ඇත. ඒ කාලයේ සිංහල ජනතාව විශාල ළුහයෙන් කන්කසන්තුරේ ජීවත්ව සිට ඇත. මෙම ඉඩමට අදාල ඔප්පුව යට සඳහන් කළ ශිවා ශ්‍රී මහතා වෙත ඉඳිරිපත් කරලීමෙන් පසුව සිංහල කලඩ්ඩි කොතනකදැයි සොයා ගන්නට බැරි තැන පන්සල පිහිටි බිමේ සළකුණු කර ඇත. මේ අවුල  අද වියවුලක් බවට පත්ව ඇත. යට දක්වා ඇති පරිදි 1958 දී නාගද්වීප විහාරය බිමට සමතලා කරන ලද්දේය. බුරුම පිළිම වහන්සේ ගේ හිස කඩා මුහුදට විසි කරන ලද්දේය.එවකට සිටි පූජ්‍ය බ්‍රාහ්මණවත්තේ ධම්මකිත්තිතිස්ස හිමියන් බේරී ඇත්තේ නාවික  හමුදා පිහිටෙනි.ඒ පීළිබඳ මතකය වර්තමාන නාගද්වීප ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත ඇතොත් මෙවැනි වියවුල් ඇති කරන්නට කල්පනා කරනුයේ නැත.

       යාපන දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පැරණි බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන රාශියකි. ඒවායේ  ප්‍රධානතම ස්ථානය වශයෙන් අද ශේෂව පවතිනනේ කඳුරුගොඩ නටබුන්ය කුඩා චෛත්‍ය හැටකින් විසිතුනක අවශේෂ දැනට ඉතිරිව පවතී. මෑතකදී කළ කැණීම් වලින් මේ පුදබිමේ වටිනාකම තව දුරටත් තහවුරු වී තිබේ. එයට අමතරව ඩෙල්ෆ්ට් දූපතේ වෙහෙර නටබුන් කාරතිවු වෙහෙර පිටිය නටබුන් ආදීය විශේෂිතය. නිලාවරෙයි ළිඳ අසලින් හමු වූ බුදු පිළීම වහන්සේ දැනට කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබේ.මෙම බෞද්ධ ඉතිහාසය ඉස්මතු නොකොට සැඟවීමට මේ වන විට බහුතරයකකට අවශ්‍ය වී තිබෙන බව පෙනේ. කඳුරුගොඩ විහාරයට යන ඉසව්ව දක්වන නාමපුවරුව ප්‍රදේශීය සභාව විසින් ගලවා ඉවත් කරනුයේ ඒ අරමුණිනි. ඉන්පසු උතුරු පළාත් සංචාරක අමාත්‍යංශය මගින් වෙනත් තොරතුරු ඇතුළත් නාම පුවරු සවි කරගෙන යති. සැබවින්ම ඉතිහාසයක් මැකිය හැකි දෙයක් නොවේ විශේෂයෙන්ම බෞද්ධ ඉතිහාසය අතුරුදහන් කළ හැකි නොවේ. මන්ද බුදුන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කළ පසු මේ රට වරින් වර බුද්ධ ශාසනයට පූජා කළ බැවිනි.එම නිසා දකුණේ සිංහල ජනතාව උතුරටත් උතුරේ දෙමළ ජනතාව දකුණේ කතරගමටත් වන්දනා ගමන් යන සම්ප්‍රදාය කිසිවෙකුට නැවැත්වීමට නොහැකිය.

        1981 ජන සංගණනය අනුව කන්කසන්තුර නාගරික බල ප්‍රදේශය තුළ සිංහලයන් 299 දෙනෙකු ජීවත්ව සිට ඇත.එසේම වලිකාමම් උතුර උප දිසාපති කොටසේ බෞද්ධ ජනතාව 453 ක ප්‍රමාණයක් ජීවත්ව සිට ඇත.බෞද්ධයන් සියලු දෙන සිංහලයන් නොවන අතර දෙමළ ජනතාවද බෞද්ධ පිරිසට අයත් වේ.යුද්ධ කාලයේ දී මේ සිංහල ජනතාව අවතැන් වූ අතර සිංහල පවුල් කීපයක් පමණක් දැනට ජීවත් වෙයි.සිංහල ජනතාව නැවත පදිංචි කරලීමට කිසිවෙක් උනන්දු වී නැත.ඒ වෙනුවට සමාන්‍ය දෙමළ ජනතාව සහ දකුණේ සිංහල ජනතාව අතර ගැටුම් ඇති වන පරිදි දේශපාලන නායකයන් විසින් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම අතිශයින් භයංකරය. මන්ද උතුරේ සිටින දෙමළ තරුණයන් ද වර්තමානයේ දී කල්පනා කරනුයේ සවිමත් ආර්ථික ශක්තියක් ඇති කරගෙන දෙයින් නැගී සිටින්නටය.එයට මග අවුරනුයේ අන්තවාදී දෙමළ දේශපාලන නායකයන්ය.වන්දනාවේ යන සැදැහැවත් බෞද්ධයන් එයට සම්බන්ධ නොවන බව පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

 මතුගම සෙනෙවිරුවන්

මිෂනාරි අධ්‍යාපනය සහ ස්වභාෂා අධ්‍යාපන විෂය මාලා

 

                                    

           භික්ෂූන් වහන්සේලා ගේ ඇසුර ලබමින් පෝෂණය වූ පිරිවෙන් ආශ්‍රිත අධ්‍යාපන රටාව මගින් බිහි කරන ලද උගතුන් වියතුන් මෙන්ම මහා පිරිවෙන් රැසකි.ගමේ පන්සලේ වැලි පිලේ අකුරු කරමින් ගමට පළාතට අවශ්‍ය සංවර්ධනයට දායක වූ ගැමියන් ගේ නැණ නුවණ පොත පතින් මෙන්ම සොබාදහමේ අභාෂය ලබමින් හැඩ ගැස්වුණි.මෙරට විහාරස්ථාන සතුව තිබූ පුස්කොළ ග්‍රන්ථ රාශියක් ලන්දේසින් මෙන්ම ඉංග්‍රීසීන් ද සිට රටවලට ගෙන ගොස් ඇත. ඉතිරිව තිබූ ග්‍රන්ථයන් පරිශීලනය කරන විටද පැහැදිලි වනුයේ විහාරස්ථාන ආශ්‍රිතව තිබූ අධ්‍යාපනයේ වටිනාකමයි.මෙරටට ආවේණික වූ මෙම ක්‍රමය අභාවයට ගොස් ඇත.ඒ වෙනුවට මිෂනාරි අච්චුවට සකස් වුණු අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් අද දක්වාම පැවතෙමින් පැමිණ ඇත.

        මෙරටට එල්ල වූ සතුරු ආක්‍රමණ රැසක් තිබුණද යුරෝපීය ආක්‍රමණ තරම් සූක්ෂමව ඒවා ක්‍රියාක්මක වූයේ නැත.පෘතුගීසීන් ලන්දේසීන් සහ ඉංග්‍රීසීන් නොයෙකුත් වෙළඳ අරමුණු වලින් මෙරටට පැමිණ ලංකාවේ මුහුදු තීරයේ තොටුපළවල් අල්වා ගෙන බලකොටු තනා ආර්ථිකය පාලනය කරන අතරවාරයේ පූර්ණ දේශපාලන යටත් කිරීමකට සූදානම් විය. එය සාර්ථක වූයේ වර්ෂ 1815 දීය. එයද යටක් වීමකට වඩා ගිවිසුමකින් පවරා දීමක් විය.මේ පවරා ගැනීම සාර්ථක කර ගැනීමට භාවිතා කළ පළමු උපක්‍රමය නම් මිෂනාරි අධ්‍යාපනයයි.ලන්දේසි සමයේ ඇති කළ මීසම් (පැරිෂ්) පාසල් ක්‍රමයේ මූලික අරමුණ වූයේම ජනතාව ප්‍රොතස්තන්ත ලබ්ධියට හරවා ගැනීමයි.එය ලන්දේසි කොම්පඤ්ඤයේ අනුග්‍රහයෙන් ක්‍රියාත්මක විය. වර්ෂ 1798 දී  මුහුදු බඩ පළාත් වල පාලකයා බවට පත් වූ නෝර්ත් මේ පැරිෂ් පාසල් වලට අනුග්‍රහ දක්වමින් පෝෂණය කරන ලදී. අනතුරව පැමිණි බ්‍රිතාන්‍ය ආණුඩකාරවරුන් අතරින් බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාරවරයා නොයෙකුත් ආගමික නිකායන් වල නියෝජිතයන්ට ලංකාවට පැමිණීමට අනුග්‍රහය දැක්වීය. ඉන්පසු  එම රටවල ආගමික නිකායන් විසින් ආගම ප්‍රචාරය කිරීමට අමතරව අධ්‍යාපනය හැසිරවීමට ද පටන් ගත්හ. ලන්දේසි පල්ලි කුඩම් නැතිනම් පල්ලි පාසල් බ්‍රිතාන්‍ය සමයේ දී ක්‍රමානුකළ බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ පාසල් බවට පත් විය.මේ සමයේ දී එනම්  1820 දී පමණ ආණ්ඩුවේ පාසල් 97 ක් ද මිෂනාරි පාසල්  236 ක්ද රෝමානු කතෝලික පසල් 60 ක ද පෞද්ගලික පාසල් 600ක් ද පන්සල් පාසල් 1000 ක් ද ක්‍රියාත්මක වී ඇත.

      වර්ෂ 1834 දී පමණ ආර්ච් ඩිකන් ජේ.එම්.එස්.ක්ලේනිගේ සභාපතිත්වයෙන් මූල්ම ස්කෝල කොමිසම පත් කර ඇත.මෙම කොමිසමේ පරමාර්ථය වූයේ මධ්‍යගතව සියලුම පාසල් පාලනය කිරීමට අවශ්‍ය නීති රීති හඳුන්වා දීම විය. 1841 දී මැකන්සි ආණ්ඩුකාරයා විසින් මෙම් කොමිසම අහෝසි කොට නැවතත් මධ්‍යගත පාසල් කොමිසමක් පත් කරන ලද අතර ස්වභාෂා පාසල් අහෝසි කරන ලදී. මේ ක්‍රමයට වසර ගණනාවක් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය තුළින් මිෂනාරි අධ්‍යාපනය ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා ප්‍රයත්න දරණ ලද අතර මේ ක්‍රමයේ අසාර්ථකත්වය මගින් ස්වභාෂාවෙන් ඉගෙනීම ලබන දරුවන් කොන් වී ගිය හැටි අනාවරණය වීය. මේ නිසා වර්ෂ 1862 දී ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් මුල් වර්ට අධ්‍යාපන කමිටුවක් පත් කර වාර්තාවක් සකස් කර තිබේ. මෙම වාර්තාව වර්ෂ 1867 දී නිකුත් විය.ඉන්පසු ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් පාසල් සඳහා වන මෝර්ගන් කමිටු වාර්තාව අනුව 1868 දී ප්‍රසිද්ධ ඉගැන්වීම් දෙපාර්තෙම්න්තුව පිහිටුවා ඇත.මෙම තත්වය මත මධ්‍යගතව පාලනය වන යන්ත්‍රණයක් මගින් අධ්‍යාපනය සඳහා අවශ්‍ය වන නිර්දේශ නිකුත් කර ඇත. එසේම බෞද්ධයන් සහ හින්දූන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන පාසල් සඳහා ආධාර ක්‍රමයක් ද  අනුමත කර ඇත.

     මෙම වාර්තාව අනුව ආණ්ඩුවේ සෙකරතාරිස් වන ජේ.එෆ්. ඩික්සන් මහතා විසින් ස්වභාෂාව උගන්වන අක්ෂර ශාලාවල ගුරුවරුන් විසින් දැනගැනීම පිණිසත්, ක්‍රියා කරනු පිණිසත් ඉැගැන්වීම් ක්‍රමයන්හි නිර්ණායක අඩංගු ආකෘති පත්‍රයක් නිකුත් කර ඇත.එහි මුල්ම විෂය ආගම ඉගැන්වීමයි.මුල් මාස හයේ ආගම ගැන කිසිත් නැත. ඉන්පසු දොලොස්මාසයක් ශුද්ධවූ ලියැවිලි ගැන ඉගැන්වීම ද තවත් දොලොස් මාසයක් අළුත් ගිවිසුමේ හතරෙන් එකක් ඉගැන්වීම ද තවත් දොලොස් මාසයක් යෝසුවා ගේ මරණය දක්වා වන පැරණි තෙස්තමෙන්තුවේ කතාන්තරය ඉගැන්වීම ද සිදු කළ යුතු යැයි දන්වා ඇත. ස්වභාෂා පාඨ ශාලා වලට ඇතුළත් වූ සිංහල දෙමළ සෑම දෙනෙකුටම මේ මූලික ආගමික පාඨමාලාව අනිවාර්ය විය. ආගමට අනතුරුව සිංහල කියැවීම වාක්‍ය රචනා ලියැවීම කතාන්තර නොහොත් ඉතිහාසය තුළ ප්‍රතිකාල්, ලන්දෙසි සහ ලංකාවේ කතාන්තරය නොහොත් ඉතිහාසය ඉගැන්වීමට ද යොමු කර ඇත.ඊළඟට වැදගත්ම ඉගැන්වීම වූයේ භූමි ශාස්ත්‍රයත් ගණිත ශාස්ත්‍රයත්ය.මේ විෂයයන් සියල්ල වසර තුනහමාරක් තිස්සේ මාසයක්, දෙමාසායක් ,තුන්මාසයක් සහ දොලොස්මාස තුනක් වශයෙන් ඉගැන්වීම ස්වභාෂා පාඨශාලාවල පිළිවෙල විය යුතු බව සෙකරතාරිස් තැන දැනුම් දී ඇත.

           ස්වභාෂා අධ්‍යාපනය දියුණු වත්ම ඉග්‍රීසි බසින් අධ්‍යාපනය දෙන මිෂනාරි පාසල් වල තත්වය වඩා උසස් කොට පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. ඔවුන්ගේ විෂය මාලාව පුළුල් විය.ගමේ අයට අකුරු ශාස්ත්‍ර දැනුම සිංහල කියැවීම ලිවීම එකතු කිරීම අඩු කිරීම ආදී සරළ පරාසයක අධ්‍යාපනයක් ලබා දෙන ගමන් පාලකයන් පුහුණු කරන මිෂනාරි පාසල් වල එංගලන්ත අධ්‍යාපනයට සමාන විෂය මාලා පිහිටුවා ලමින් එම ශිෂ්‍යයන් ශක්තිමත් කරන්නට විය.ස්වභාෂා පාඨමාලාවල සිදු වූ එකම වෙනස නම් කුසජාතක කාව්‍යය ,රාජාවලිය , දම්පියාව සහ අත්තනගලු වංශය වැනි  කෘති පරිශීලනයට අවස්ථාව ලබා දීමයි. රජය විසින් පවත්වාගෙන ගිය ස්වභාෂා අධ්‍යාපනය එසේ වූ අතර භික්ෂූන් වහන්සේලා තමන්ට සහ ජාතියට පැමිණි අභියෝගයට වෙනස්ම ආකාරයෙන් සූදානම් වුණි.

       මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසට  1839 දී රත්මලානේ පරම ධම්ම චේතිය පිරිවෙන බිහිවීය. පසුව එයට සමගාමීව කොළඹ මාළිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙනද පිහිටුවන ලදී. මේ අභාෂයෙන් පණ කැවී දොඩන්දූව ශෛල බිම්බාරාමය ආශ්‍රිතව 1856 දී පමණ පිරිවෙනක් ආරම්භ විය . එහි නායකත්වය ගන්නා ලද්දේ පූජ්‍ය උඩුගල්පිටියේ සිරි සුමනතිස්ස නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසිනි. මෙම පිරිවෙනෙහි නියෝජ්‍ය පරිවේනාධිපති ධූරය දැරූ දොඩන්දූවේ පියරත්න තිස්ස නායක ස්වාමීන් වහන්සේ මේ පිරිවෙන් අධ්‍යාපනයෙන් ඇති වූ ප්‍රබෝධයත් දොඩන්දූවේ වෙළෙඳ ප්‍රජාවෙන් ලැබුණු සහයෝගයත් හේතු කොට ගෙන බෞද්ධ දරුවන් විෂයෙහි පාඨශාලාවක් පිහිටුවීම කෙරෙහි උනන්දු විය. පෙර දක්වා ඇති පරිදි ආධාර ලබා දීමට රජය ගත් තීරණය එයට බලපා ඇත. පියරත්න තිස්ස  නායක හිමියන් ගේ ද බලාපොරොත්තුව වූයේ මෙලෙස රජයේ ආධාර ලබන බෞද්ධ පාසල් ආරම්භ කිරීම විය හැකිය.

             මේ අවදියේ දී දෙඩන්දූව කුමාර කන්ද විහාරයේ පුස්කොල ලිවිම පිණිස පැමිණි සිට දාවිත් නම් තරුණයෙක් එහිම පැවැදි වී මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද නමින් ප්‍රකටව ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි වැඩ කටයුතු වලට එරෙහිව සටනට බැස සිටියේය. 1865 දී ක්‍රිස්තියානීන් සමග බද්දෙගම හා වරාගොඩ හා  පාණදුරේ දී ඇති වූ ප්‍රසිද්ධ වාදයකින් පසුව භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර විශාල පිබිදීමක් ඇති විය.මේ ප්‍රබෝධයෙන් ප්‍රයෝජනය ගත් ශෛලබිම්බාරාම විහාරාධිපති පියරත්න තිස්ස නායක ස්වාමීන්වහන්සේ 1869 දී ජින ලබ්ධි විශෝදක  නමින් ප්‍රථම බෞද්ධ පාඨශාලාව  දොඩන්දූව සිය විහාරස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කරන ලදී. ඉන්පසු 1869 දෙසැම්බර් මාසයේ දී පාණදුර උපාධ්‍යා නමින් තවත් පාසලක් ආරම්භ කල නමුදු ආණ්ඩුව මගින් ඒවා ලියාපදිංචි කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මින් පසු නොබැස උපක්‍රමශීළීව කටයුතු කල පියරත්න තිස්ස නායක හිමියන් රොබින්සන්  ආණ්ඩුකාර තැන දොඩන්දූවට කැඳවා පාසල පෙන්වා අනුග්‍රහය ලැබ ගෙන ලියාපදිංචිය නිම කිරීමට කටයුතු කලේය.ඉන්පසු අම්බලන්ගොඩ පටබැඳිමුල්ලේ කතළුවේ හා අහංගම දී තවත් පාසල් තුනක් විවෘතත කළේය. එහෙත් ආණ්ඩුවේ වාර්තා අනුව 1880 වන විටත් ආධාර ලබන පාසල් වශයෙන් ක්‍රියාත්මකව තිබුණේ කොරතොට හෝමාගම හඳපාන්ගොඩ වලහේපිටිය නම් පාසල් හතර පමණකි.ඒ අනුව බලන කල්හි පෙනෙන්නේ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල බෞද්ධ වීම නිසාවෙන්ම ලියාපදිංචිය ප්‍රමාදව තිබූ බවයි.     

       පියරත්න තිස්ස නායක හිමියන් ගේ පාසල් ක්‍රමය සහමුලින් ම බෞද්ධ අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් විය. අකුරු ශස්ත්‍රය ඇරණු කොට උන්වහන්සේගේ විෂය මාලාවට බෞද්ධ අධ්‍යපන ක්‍රමවේදයක් ඇතුළත් විය. එහි පළමුවරට තිබුණේ පළමුවන පාඩම් පොතයි. දෙවනුව බුද්ධ වන්දනාවත් තෙවනුව සරණත්තය දීපනී නම් ග්‍රන්ථයත් සිවුවනුව ජිනධර්ම විකාශිනී නම් ග්‍රන්ථයත් පස්වෙනුව සෙය්‍යාර්ථ දීපනී නම් ග්‍රන්ථයත් ඇතුළත් වූහ. මෙයින් සරණත්තය දීපනී නම් ග්‍රන්ථයෙන් සරණාගමන ආනිශංස ප්‍රකාශ කිරිමත් ජින ධර්ම විකාශිනීය සරණාගමනේ පටන් ප්‍රාණඝාතාදී අකුශල කර්මයන්හි යෙදීමෙන් ලැබෙන කර්ම විපාකය දැක්වීමටද සිගාලෝවාද සූත්‍රයෙන් දැක්වෙන සතර කර්ම ක්ලේශයන් සතර අගති ආදියද මව්පිය ගුරුවර ආදීන් කෙරෙහි දරුවන් දැක්විය යුතු ගෞරවාදරය ආදියද සරලව විස්තර තර තිබුණි. ‍ස්‍යොර්ථ දීපනියෙහි බුද්ධ චරිතය සවිස්තරව ද චතුරාර්ය සත්‍යය ආදී ධර්ම විභාගය ද බෞද්ධ ගුණ ධර්ම වගා කිරීමෙන් මෙලොව පරලොව වැඩ සාදන අයුරුද තුන් සූත්‍රය හා එහි සරල අදහස් අන්තර්ගතව තිබුණි.මේ තත්ත්වය එකල හැටියට බෞද්ධ දරුවෙකු බිහි කිරීමට ප්‍රමාණවත් පරිදිම විය.මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයන්ට සිංහල කියවීමට හා ලිවීමට බෞද්ධ පූජකයන් විසින් වඩාත් හොඳින් උගන්වනු ලැබේ යයි 1833 දී ලංකාවට පැමිණි කොල්බෘක් කැමරන් කමිටුව ඉදිරියේ ආච්ඩිකන් වරයා කළ ප්‍රකාශය මෙහිදී සිහිපත් වේ.බෞද්ධ දරුවන්ට සුදුසු අධ්‍යාපනය කුමක්දැයි දන්නේ උගත් නැණවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා පමණකි.දශක කීපයකට පසුව පියරත්න තිස්ස නායක හිමියන් අතින් එය නැවත ප්‍රතිෂ්ඨාපනය විය.එය එසේ වුවද කර්නල් ඔල්කට් තුමා පැමිණීමත් සමග මෙකී බෞද්ධ පාසල් ක්‍රමය වෙනස් වී පරමවිඥාණාර්ථ පාසල් ක්‍රමයක් ස්ථාපිත විය. ඒ ක්‍රමය රජයේ අධ්‍යාපන ක්‍රමය අනුගමනය කළ අතර ස්වභාෂා අධ්‍යාපනය තුළ පැවති විෂයමාලා ක්‍රමානුකූලව රටේ පාලන පැලැන්තියට අවශ්‍ය ලිපිකරුවන් සහ වෙනත් වෘතිකයන් තනන ව්‍යුහයක් බවට පත් විය.කන්නන්ගර මැතිතුමාගේ නිදහස් අධ්‍යාපනය තුළ ඇති කළ පරිවර්තනය වනාහි ඉන් මිදීමට ගත් උත්සාහයකි. නමුත් එය අසාර්ථක විය.වර්තමානයේ දී සහමුලින්ම කණපිට හරවන්නට සූදානම්ව සිටින්නේ මෙම ක්‍රමය වුවද ඉන් ජනිත වන්නේ ද විදේශීය අච්චුවක  ඉගැන්වීම් ක්‍රමයක් බව පැහැදිලිය.

මතුගම සෙනෙවිරුවන්